Karanlıkta Uyananlar’ın oyunu - Mazlum VESEK - Ege'de Bugün

Mazlum VESEK

İzmir’in muhalif duruşuyla bilinen tiyatro grubu Duvara Karşı’nın Vedat Türkali’nin ‘Karanlıkta Uyananlar’ adlı senaryosunu sahneye koyduklarını öğrendiğimde doğrusu heyecanlanmıştım. 1964 yılında Vedat Türkali’nin yazdığı Ertem Göreç’in yönettiği ve Filmo adlı yapımevinin hesabına çekilen film o dönemde Türkiye sinemasının işçi ve grev konulu ilk filmiydi (1). Antalya Film Festivali’nde sadece senaryo ile ödüllendirilen film aynı yıl İstanbul’da yapılan iki ayrı soruşturmada en iyi film seçilmişti. 2008 yılında Vedat Türkali, Altın Portakal Film Festivali’nde onur konuğu olarak çağrılınca 40 küsur yıl önce reddettiği senaryo ödülü için, “Emaneti almaya geldim” demişti. (2) Bu ve buna benzer sayısız sinema olayının içinde adı geçen bu film, elbette ki büyük bir buluşmanın da adıydı. Bu anlamda Vedat Türkali’nin eserinin neredeyse 50 yıl sonra tiyatro sahnesine konulması son derece anlamlı.

Duvara Karşı Tiyatro Grubu, kolektif çalışmalarıyla tanıdığımız bir grup. Her çalışmada olduğu gibi uyarlamada da sadece grubun imzası var. Oyunun müziklerini de Serdar Türkmen hazırlamış. 1961 anayasasının görece getirdiği özgürlük ortamında çekilen film için, Vedat Türkali, tüm filmlerinde olduğu gibi bu filminde de Türkiye toplumunun yeni tanıştığı yasaları ve kavramları anlatmaya çalıştığını ifade etti. (3) Film ticari olmasa da yarattığı etki itibarıyla başarıya ulaştı ve hala Türkiye sinemasının dipnotu olarak ifade ediliyor.

Bütün bu özellikleri ifade ettikten sonra, böyle bir senaryoyu sahneye koyma çabası gerçekten önemli. Olay örgüsü epeyi fazla olan ve temeli çok sağlam olan bu eseri Selahattin Akçiçek Kültür Merkezi’nde hatırı sayılır bir izleyici topluluğu ile izledik. Bir boya fabrikasındaki işçilerin işten atılan arkadaşları ve hakları için başlattıkları mücadeleyi anlatan senaryo, sahneye bir giyim fabrikası olarak uyarlanmış. Film bir işçi mahallesi ile başlarken, tiyatro bir işçi düğünü ile başlıyor. Mahalleden yetişen Turgut kendisine yüz vermeyen işçilere sitem etmeye başlar ve işçiler hemen yaşadıklarını sahneye koyup, “Olanları bir de bizim gözümüzden izle” derler.

1960’larda hayatımızda yeri olmayan kredi kartları, cep telefonları gibi unsurlar da ustaca uyarlamada yer bulmuş. Oyunda en beğendiğim iki sahneden biri olan Nevin’in Turgut’u götürdüğü sanatçı ortamında bana eksik gelen bir yan da vardı. Oyunun başından itibaren gördüğümüz bütün işçiler, dikkat çekecek kadar sade giyimlidirler. Kokteyldeki sanatçılar ise çok rahat giyinen kadınlar olarak karşımıza çıkıyor. Evet, günümüzde burjuva sınıfı ili işçi sınıfının giyim kuşamı birebir aynı olmasa bile, arada uçurumlar yoktur. Hatta birbirine yakındır da diyebiliriz. Geliştirilen tüketim kültürü bunu getirmiştir.

Gerçekten başarılı bulduğum diğer sahne, grevi kararı alınıp tekrar düğün ortamına dönüldüğünde işçilerin Turgut’un sözlerini taklit etmeleri oldu. Geçmişinde mahalle ile iç içe olan Turgut geçmişi anlatadursun; işçiler neden bu duruma geldiklerini çok iyi bilmektedirler. Hatta Turgut’la alay edebilecek kadar bilinçlidirler. Fabrikanın başına geçer geçmez, kendi sınıfsal konumunu ve yeni ilişkileri bilmeyen Turgut’tur.

Oyunda, izledikçe eksikliğini hissettiğim en önemli unsur ise; anlatılan kavramların günümüzde bulduğu karşılıktır. Yukarıda da belirttiğimiz gibi; 1960’ların ortamında bir sinema filminde işçilerden ve grevden söz edilmesi yeniydi ve büyük bir olaydı. O nedenle, film başarıya ulaşmıştı. Çünkü yeni bir şeyi Türkiye için yeni sayılabilecek bir sanatla yeni bir siyasal ortamda (1960 darbesinin etkileri) söylüyordu. Duvara Karşı’nın ortaya koyduğu oyun bu açıdan bende bir yere oturmadı. Günümüz işçi sınıfına yeni bir şey söylediğini söylemek zor. En önemlisi oyunun adını izleyici olarak bana hissettiremediğini belirtmeliyim. Karanlıkta Uyananlar, elbette ki işçilerdir. Bu anlamda karanlıkta uyanmanın iki anlamı vardı: birincisi sabahın erken saatlerinde uyanan ve işe koyulan işçilerin yaşamı, ikincisi bizatihi kapitalizmin karanlığı.

Bu eksiklikleri ile birlikte, işçileri konu alan bir oyunun Türkiye’nin en önemli mücadele ve düşünce insanlarından biri olan Vedat Türkali’nin eseriyle izleyici ile buluşturulmuş olması önemli bir olaydır.

Kaynak: Ege'de Bugün Gazetesi

Kategori: 

Ana Resim: